Diagnoza spektrum autyzmu to wieloetapowy proces, którego celem jest możliwie dokładne poznanie sposobu funkcjonowania osoby badanej. Obejmuje analizę rozwoju, komunikacji, relacji społecznych, zachowania, funkcjonowania emocjonalnego i poznawczego oraz obszarów codziennego funkcjonowania. Wnioski nie są formułowane na podstawie jednego testu, lecz wynikają z całościowej analizy zebranych informacji.

Tak. Diagnoza może być prowadzona na różnych etapach życia. Sposób jej przeprowadzenia dostosowuję do wieku, możliwości osoby badanej oraz celu diagnozy. Inaczej wygląda proces u małego dziecka, inaczej u nastolatka, a jeszcze inaczej u osoby dorosłej.

Warto rozważyć diagnozę, gdy występują trudności dotyczące m.in. komunikacji i relacji społecznych, rozumienia sytuacji społecznych, elastyczności zachowania, tolerowania zmian, przetwarzania bodźców lub powtarzalnych sposobów działania. U dorosłych istotne mogą być również długoletnie trudności w relacjach, pracy, organizacji codziennego życia czy poczucie konieczności ciągłego dostosowywania się do otoczenia.

W przypadku młodzieży i dorosłych informacje dotyczące wcześniejszego rozwoju mogą być bardzo ważne. Pomocne mogą być wspomnienia osoby badanej, informacje od rodziców lub innych bliskich oraz dostępna dokumentacja z wcześniejszych lat. Brak pełnej dokumentacji nie oznacza jednak automatycznie, że diagnoza nie może być przeprowadzona.

U dzieci sposób przeprowadzenia diagnozy dostosowuję przede wszystkim do wieku i możliwości dziecka.

Dzieci do 3. roku życia uczestniczą w diagnozie w obecności rodzica lub opiekuna. Obserwuję dziecko podczas swobodnej aktywności i proponowanych sytuacji diagnostycznych, zwracając uwagę m.in. na sposób komunikowania się, kontakt z drugą osobą, reakcje na bodźce, zabawę, naśladowanie, elastyczność zachowania oraz sposób reagowania na otoczenie. Rozmawiam również z rodzicem o rozwoju dziecka, jego codziennym funkcjonowaniu i obserwowanych trudnościach.

W przypadku starszych dzieci diagnoza jest prowadzona bez obecności rodzica podczas części bezpośredniej pracy z dzieckiem, co pozwala obserwować jego naturalny sposób komunikowania się i funkcjonowania w kontakcie z diagnostą. Rodzic pozostaje ważnym źródłem informacji dotyczących rozwoju i funkcjonowania dziecka, dlatego jego udział w wywiadzie i przekazaniu informacji jest nadal istotny.

Każda diagnoza jest indywidualnie dostosowana do wieku, możliwości i potrzeb dziecka.

Diagnoza młodzieży uwzględnia zarówno perspektywę nastolatka, jak i informacje dotyczące jego wcześniejszego rozwoju oraz codziennego funkcjonowania. Analizowane są m.in. relacje społeczne, komunikacja, elastyczność zachowania, funkcjonowanie emocjonalne, reagowanie na zmiany i bodźce oraz funkcjonowanie w środowisku szkolnym i domowym.

Diagnoza osoby dorosłej obejmuje rozmowę dotyczącą aktualnego funkcjonowania oraz historii rozwoju. Uwzględniane są m.in. relacje społeczne, komunikacja, funkcjonowanie zawodowe, organizacja codzienności, potrzeba rutyny, reagowanie na zmiany i bodźce oraz sposoby radzenia sobie w sytuacjach społecznych.

Nie. Testy i narzędzia diagnostyczne są tylko jednym z elementów procesu. Rzetelna diagnoza uwzględnia również wywiad, obserwację oraz informacje dotyczące rozwoju i funkcjonowania osoby w różnych sytuacjach.

W przypadku młodzieży i dorosłych informacje dotyczące wcześniejszego rozwoju mogą być bardzo istotne. Pomocne są wspomnienia osoby badanej, informacje od rodziców lub bliskich oraz dostępna dokumentacja. Brak pełnej dokumentacji nie oznacza jednak automatycznie, że diagnoza nie może zostać przeprowadzona.

Tak. Spektrum autyzmu może współwystępować m.in. z ADHD oraz innymi trudnościami neurorozwojowymi, emocjonalnymi czy poznawczymi. Dlatego diagnoza powinna uwzględniać funkcjonowanie osoby w szerszym kontekście.

Po zakończeniu procesu opisane są wyniki i wnioski diagnostyczne. W zależności od zakresu diagnozy przygotowywana jest również odpowiednia dokumentacja zawierająca najważniejsze wnioski oraz zalecenia dotyczące dalszego wsparcia.

Każda diagnoza powinna być indywidualnie dostosowana do osoby badanej. W przypadku dorosłych kobiet ważne jest uwzględnienie całej historii rozwoju, funkcjonowania społecznego oraz sposobów radzenia sobie i dostosowywania się do wymagań otoczenia.

Nie trzeba przygotowywać się do testów ani uczyć się odpowiedzi. Warto natomiast zebrać wcześniejszą dokumentację, informacje dotyczące rozwoju oraz – w przypadku młodzieży i dorosłych – zastanowić się nad sytuacjami, w których pojawiały się trudności w codziennym funkcjonowaniu.

Tak. Proces diagnostyczny może pomóc lepiej zrozumieć źródło doświadczanych trudności oraz wskazać obszary wymagające wsparcia, nawet jeśli kryteria ASD nie zostaną spełnione.